|
ของภาครัฐ ในช่วงที่ผ่านมา ? สำหรับประเด็นคำถามนี้ คุณสุนัย
ที่ในอดีตมีภารกิจรับผิดชอบดูแลวาระแห่งชาติเกษตรอินทรีย์
ในฐานะผู้ช่วยรัฐมนตรี ฯ ในช่วงปี 2548-2549 ได้ย้อนให้เห็นสภาพปัญหาของวาระแห่งชาติ
(National Agenda) ว่าได้เกิดความเข้าใจที่ไม่ตรงกันของแนวคิด (Concept) และความไม่ชัดในนิยาม (Definition) ของเกษตรอินทรีย์
ในหน่วยงานภาครัฐ โดยเฉพาะอย่างยิ่งในกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ รวมทั้งความคิดเห็นที่มีต่อตัวมาตรฐานของเกษตรอินทรีย์
ที่เกิดจากแนวคิดตามแต่สำนัก/ค่ายความคิด (School of Thought) ที่มีความเชื่อแตกต่างกันชัดเจน เป็นสภาพปัญหาหลักที่เกิดขึ้นมา แม้กระทั่งปัจจุบันนี้
ปัญหาดังกล่าวก็ยังไม่ได้รับการแก้ไขแต่อย่างใด และเกิดความแตกต่างอย่างชัดเจน
จนต้องมีการแยกการทำงานออกเป็น 2 ชุด ทั้งคณะทำงานและงบประมาณสนับสนุน
ระหว่างเกษตรอินทรีย์ 100 เปอร์เซ็นต์ และเกษตรอินทรีย์ระยะปรับเปลี่ยน
แม้กระทั่งการสนับสนุนโรงผลิตปุ๋ยให้ชุมชน ก็มี 2 หลักการ จาก 2 หน่วยงานสนับสนุน อีกเช่นกัน ประเด็นดังกล่าวดูเหมือนจะสร้างความสับสนให้กับเกษตรกรในพื้นที่ได้ไม่น้อยเลยทีเดียว
|
|||
|
นอกจากนั้น
แนวคิดทางการตลาด (Marketing)
มี 2 มิติหรือหลักคิดที่แยกกัน ว่าเป้าหมายที่แท้จริงแล้วนโยบายของภาครัฐต้องการ
ลดรายจ่าย โดยการผลิตปุ๋ย หรือยาป้องกันกำจัดแมลง ฯลฯ ด้วยตนเองเพื่อการลดรายจ่ายการผลิตลง
หรือเป้าหมายการผลิตที่ต้องการ เพิ่มรายได้ โดยการเพิ่มมูลค่าสินค้าเกษตรอินทรีย์
ผ่านการรับรองตามมาตรฐานต่างๆ แบบเต็มรูปแบบของประเทศคู่ค้า โดยการสร้าง Brand เพื่อการค้าและการส่งออกเพียงอย่างเดียว ดังนั้น ถึงแม้จะเกิดการถกเถียงอย่างกว้างขวาง แต่ก็มิได้เกิดการตกผลึกทางความคิดที่แท้จริง
คุณสุนัยจึงได้สรุปง่ายๆและสั้นว่า แม้แต่ปรัชญาก็ยังไม่ชัดเจนและความเข้าใจก็ไม่ตรงกัน
ก็ยากที่จะวางแนวทางปฏิบัติให้ชัดได้ ส่วนคำถามที่ว่าการเกิดวาระแห่งชาติเกษตรอินทรีย์
ของประเทศไทย นั้น มีประเด็นหรือเหตุใด ถึงมีการกำหนดขึ้นมา คุณสุนัย ได้ตอบในประเด็นนี้ว่ามีอยู่ 2
ปัจจัยหลักที่เกี่ยวข้อง คือ ปัจจัยแรกการที่ภาครัฐกำหนดนโยบายนี้เพื่อต้องการลดต้นทุนของปัจจัยการผลิตการเกษตร
โดยเฉพาะปุ๋ยและยาฆ่าแมลง เพราะประเทศไทยยังจำเป็นต้องนำเข้าสารตั้งต้นที่มาผลิตปุ๋ยเคมี สารเคมีกำจัดวัชพืช ศัตรูพืชจากต่างประเทศ จึงเป็นแรงบันดาลใจของรัฐบาลที่กำหนดนโยบายเรื่องนี้ อีกปัจจัยหนึ่ง
ที่ใช้ในการกำหนดนโยบายเกษตรอินทรีย์คือ การที่ภาครัฐให้ความสำคัญกับการผลิตการเกษตรที่เป็นอาหารปลอดภัย
(Food Safety) ให้เป็นจุดขายของประเทศไทย โดยมีจุดมุ่งหมายเพื่อยกระดับ (Grading
Up)การผลิตสินค้าเกษตร ให้ได้มาตรฐานภายใต้สภาพความเหมาะสมทางกายภาพ
เพื่อการเพิ่มมูลค่า (Value Added)
ให้กับภาคการเกษตรและประเทศนั่นเอง |
|
||
|
ประเด็น : ทิศทางของนโยบายที่เกี่ยวข้องเกษตรอินทรีย์ของประเทศไทยในอนาคต
ในช่วงแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ฉบับที่ 10 ? นโยบายเกษตรอินทรีย์ในช่วงแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ
ฉบับที่ 10 ควรมีลักษณะอย่างไรนั้น ในมุมมองของคุณสุนัย
ที่เคยรับผิดชอบเป็นข้อต่อเชื่อมภาคการเมืองกับภาคราชการที่เกี่ยวข้องกับนโยบายเกษตรอินทรีย์ กล่าวว่า
ทิศทางนโยบายหรือเป้าหมายของเกษตรอินทรีย์ในอนาคต ต้องเน้นระบบการผลิตที่มีมิติของ การลดต้นทุนการผลิต เป็นยุทธศาสตร์หลักของประเทศในวงกว้าง มากกว่าการมองตลาดที่ราคาสูงหรือใช้ราคาเป็นตัวนำ โดยวางรากฐานให้แข็งแรง และพัฒนากลุ่มเกษตรกรที่เป็นกลุ่มใหญ่ของประเทศให้มั่นคงและหากมีศักยภาพให้ก้าวต่อไปอย่างต่อเนื่อง สำหรับระยะการเปลี่ยนผ่าน
(Transition
Stage) ของการผลิตสินค้าเกษตรจากเกษตรเคมีเป็นเกษตรอินทรีย์ นั้น ภาครัฐต้องสร้างกลไกและกระบวนการที่มีลำดับขั้นการยกระดับสินค้าเกษตรที่ชัดเจน
ค่อยเป็นค่อยไปบนการเรียนรู้ของตนเอง โดยให้เห็นแนวการปฏิบัติที่เป็นรูปธรรม ทางด้านบริษัทที่ทำธุรกิจหลักเพื่อการส่งออกต่างประเทศบนมาตรฐานสากล
นั้น คุณสุนัย ยังคงยืนยันว่าคงต้องดำเนินการตามช่องทางการตลาดและส่วนแบ่งการตลาดที่บริษัทมีอยู่
เพราะเป็นกลุ่มที่เล็กและมีการแข่งขันกันสูง นอกจากนั้น
คุณสุนัยยังกล่าวถึงแนวโน้มการกลับมาของนโยบายเกษตรอินทรีย์ในภาคการเมืองว่า เป็นสิ่งที่พรรคการเมืองให้ความสำคัญเพราะเป็นนโยบายที่เป็นรูปธรรม
และกระแสวาระแห่งชาติเกษตรอินทรีย์เกิดมาจากการยอมรับของภาคประชาชน
และรัฐบาลในช่วงต่อไปต้องสนับสนุนนโยบายอย่างต่อเนื่องแน่นอน ในหลักนิตินัยทุกรัฐบาลย่อมบอกว่า
เกษตรอินทรีย์ดีแน่นอน แต่การสนับสนุนในทางพฤตินัย
จะมากน้อยแล้วแต่นโยบายพรรคการเมือง คุณสุนัย
ยังกล่าวถึงการกำหนดนโยบายด้านการเกษตรระดับประเทศที่ผ่านมา ไว้ว่า ต้องเข้าใจว่าคนกลุ่มเทคโนแครต
เป็นคนกำหนดตัวเนื้อหานโยบายของประเทศ ย่อมมุ่งเน้นการวางนโยบายการเกษตรที่เป็นเฉพาะทาง
(Specialists) หรือกระแสหลักมากกว่านโยบายเกษตรทางเลือก (Alternatives) เพราะนโยบายกระแสหลักสามารถสร้างองค์ความรู้และมูลค่ากับหน่วยงานและประเทศได้มาก แต่ถ้าเราสามารถกลับมาทำความเข้าใจว่าเกษตรทางเลือกก็ต้องการองค์ความรู้จากการวิจัยเพื่อสร้างมูลค่าได้ไม่ยิ่งหย่อนกว่ากัน
เพื่อการสร้างและจูงใจให้นักวิชาการที่มีความสนใจและมาร่วมมือคว้าและทำงานร่วมกัน การเปลี่ยนแปลงเรื่องนี้จึงต้องอาศัยเวลาพอสมควร |
|||
|
|||
|
ปัจจัยทางการบริหารจัดการเกษตรอินทรีย์ที่สำคัญที่สุดในการเคลื่อนเกษตรอินทรีย์ในระดับนโยบาย
คือเรื่องของความเข้าใจในตัวนโยบายที่ตรงกัน
การปรับเปลี่ยนกระบวนทัศน์ (Paradigm) ในกรอบความคิดของผู้เกี่ยวข้อง เพราะเรื่องอื่นๆ ของเกษตรอินทรีย์ ไม่ว่าเป็น ทางวิชาการ
การปฏิบัติจะสามารถพัฒนาได้ไม่ยาก ถ้ากรอบแนวคิดเปลี่ยนก่อน เพื่อเป็นการยืนยันแนวคิดดังกล่าว
คุณสุนัย ได้ยกตัวอย่างถึงการพัฒนากระบวนการฝึกอบรมที่จะนำมาใช้นำร่องของกับบุคลากรของกรมส่งเสริมการเกษตร
โดยใช้หลัก S E A L ได้แก่
S-Spirit คือการเสริมสร้างให้เกิดน้ำใจแห่งความเป็นมิตร E-Endorse คือการระดมความคิดเพื่อกำหนดเป้าหมายร่วม (Share
Vision) A-Action คือ การลงมือปฏิบัติโดยยึดถือข้อตกลง และ L-Learning คือกระบวนการเรียนรู้เพื่อปรับแนวคิด
(Team Learning) ในการทำงานให้บรรลุผล
ทั้งหมดนี้
จึงถือเป็นช่องทางหนึ่งของการพัฒนาเพื่อปรับกรอบแนวคิดของคนนั่นเอง เป็นอีกหนึ่งความรู้
และแนวคิดที่ทรงคุณค่า จากประสบการณ์ตรงเชิงนโยบาย วาระแห่งชาติเกษตรอินทรีย์ ของคุณสุนัย เศรษฐ์บุญสร้าง
อดีตผู้ช่วยรัฐมนตรีกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ปี พ.ศ. 2548-2549. เจษฎา มิ่งฉาย: สัมภาษณ์ /
เรียบเรียง มูลนิธิเศรษฐกิจพอเพียง กรมส่งเสริมการเกษตร กรุงเทพฯ | |||
