|
ประเด็น: มุมมองของคุณประพัฒน์ต่อแนวคิดกระบวนการกำหนดนโยบายด้านเกษตรอินทรีย์ของประเทศไทย หรือวาระแห่งชาติเกษตรอินทรีย์ของภาครัฐ ในช่วงที่ผ่านมา ? ในประเด็นนี้
คุณประพัฒน์ ได้ให้ทุกคนมอง และเข้าใจสภาพปัญหาของวาระแห่งชาติ (National Agenda) ที่เกิดขึ้นในช่วง 2-3 ปีที่ผ่านมาก่อนว่า มีปรากฏการณ์ที่เกิดความเข้าใจไม่ตรงกันในแนวคิดของภาคการเมืองหรือภาคนโยบายกับภาคปฏิบัติ โดยที่ภาคการเมืองต้องการให้เกิดการขับเคลื่อนทุกภาคส่วนของสังคม
(Social Movement) โดยใช้การถ่ายทอดความรู้ในระบบเกษตรอินทรีย์ทั้งกับผู้ผลิตและผู้บริโภค
อย่างต่อเนื่อง มิใช่เพียงแต่ตั้งหน่วยงานหรือองค์กรขึ้นมาทำภารกิจบางอย่างของเกษตรอินทรีย์
เช่นการตรวจรับรอง (Accredit) สินค้าหรือผลิตภัณฑ์เกษตรอินทรีย์เท่านั้น
แล้วระบุว่าทำวาระแห่งชาติได้สำเร็จ อย่างที่ผ่านมา นอกจากนั้น วาระแห่งชาติที่ประกาศออกมาเป็นเพียงภาพลักษณ์ (Image) ทางการเมือง
ที่พยายามสร้างให้เกิดความรู้สึกที่ดี แต่ถ้าภาคส่วนต่างๆ ไม่ร่วมมือกันอย่างจริงจังแล้วการประกาศนโยบายจากภาคการเมืองมิได้ทำให้เกิดความสำเร็จที่เป็นรูปธรรม
เพียงแต่เป็นความสำเร็จบนกระดาษเท่านั้น ระบบการเกษตรของประเทศก็คงอยู่ที่เดิม
ปัญหาเดิม ดังนั้นทุกคน ทุกระดับทั้งภาคนโยบายและภาคปฏิบัติการต้องมุ่งมั่นและทุ่มเทกันอย่างจริงจัง จึงจะสำเร็จได้ ต่อข้อคำถามที่ว่า
แล้วการก่อเกิดนโยบายเกษตรอินทรีย์นี้ขึ้นมาได้ เกิดจากมูลเหตุหรือปัจจัยใด คุณประพัฒน์ ซึ่งเป็นอดีตแกนนำผู้จัดทำนโยบายด้านการเกษตรของพรรคไทยรักไทย กล่าวถึงเรื่องนี้ว่า
นโยบายเกษตรอินทรีย์เกิดขึ้นมาได้เพราะปัจจัยพื้นฐานของประเทศไทย ที่มีระบบนิเวศที่เหมาะสมสำหรับการผลิตทางการเกษตร
ทั้งในเรื่องสภาพพื้นที่ น้ำฝน สภาพภูมิอากาศ ซึ่งมีงานวิจัยทางวิชาการได้ยอมรับถึงเรื่องดังกล่าว
อาจเรียกว่าทุนเดิมของชาติก็ได้ นอกจากนั้นนโยบายนี้ยังเกิดขึ้นมาเพื่อแก้ไขสภาพปัญหาของการผลิตการเกษตรหลังการปฏิวัติเขียว
(Green
Revolution) ที่สร้างปัญหากับสภาพสมดุลธรรมชาติที่เกิดขึ้นในปัจจุบันและในอนาคต
ทั้งเรื่องของสารเคมี ความเสื่อมโทรมสภาพแวดล้อม
และสุขภาพของคนในสังคม ฯลฯ ขณะเดียวกับที่ระบบโลกกำลังต้องการสินค้าเกษตรที่มีลักษณะเฉพาะ
ความต้องการบริโภคสินค้าที่เป็นอาหารปลอดภัยและไม่ทำลายสิ่งแวดล้อม (Food Safety /
Green Product / Environmental Friendly)
ของผู้บริโภคทั้งในและต่างประเทศ เป็นหนึ่งในปัจจัยที่โน้มนำเป็นตัวขับเคลื่อนให้ภาคนโยบายได้มองถึงลู่ทางการส่งสินค้าเกษตรออกต่างประเทศ
จึงได้เกิดนโยบายเกษตรอินทรีย์ขึ้นมารองรับ
ประเด็น: ทิศทางของนโยบายที่เกี่ยวข้องเกษตรอินทรีย์ของประเทศไทยในอนาคต
ในช่วงแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ฉบับที่ 10 ท่านมองเห็นเช่นไร ? ก่อนที่จะมองไปในอนาคตของนโยบายเกษตรอินทรีย์นั้น
คุณประพัฒน์ระบุอย่างชัดเจนว่า ภาครัฐต้องกลับมาแก้ไขปัญหาของนโยบายที่ได้ดำเนินการมาแล้ว
เพราะที่ผ่านมาพบว่ามีจุดอ่อนที่ถูกละเลยไปหลายประการ
เช่น ขาดการรณรงค์ในทุกระดับจากพื้นที่ ความเข้าใจที่ไม่ตรงกัน
การแบ่งแยกภารกิจตามกระทรวง กรม ที่ขาดการประสานงานและบูรณาการที่แท้จริง เป็นต้น โดยสิ่งที่สำคัญที่สุดที่ต้องรีบดำเนินการก่อนก้าวไปข้างหน้า
คือ ต้องสร้างความศรัทธาใน ปรัชญาของเกษตรอินทรีย์ ในทุกระดับ ทุกคนที่เกี่ยวข้องในระบบเกษตรอินทรีย์ ตั้งแต่ระดับนโยบาย ภาคการเมือง ระดับกระทรวง ระดับกรม ระดับผู้ปฏิบัติงาน ระดับผู้ผลิต
และผู้บริโภค ฯลฯ เพราะหากผู้ที่เกี่ยวข้องขาดความศรัทราแล้ว
ยังยึดติดกับการผลิตในรูปแบบเดิม หรือเชื่อว่าเกษตรเคมีเป็นคำตอบที่ดีที่สุดแล้ว
ย่อมทำการใดๆ เพื่อถึงเป้าหมายได้ยาก นอกจากนั้น
ประเด็นของการสร้างและจัดการความรู้ ความเข้าใจ ของเกษตรอินทรีย์ที่ถูกต้อง
เป็นส่วนสำคัญยิ่งที่ภาคนโยบายต้องเร่งรัด ถ้าทุกคนยังเข้าใจที่ไม่ตรงกันทั้งนโยบายและการปฏิบัติ
แล้วจะขับเคลื่อนวาระแห่งชาติกันเช่นไร ? ส่วนทิศทางของเกษตรอินทรีย์ของประเทศไทยนั้น
คุณประพัฒน์ยังยืนยันถึงความจำเป็นที่ต้องขับเคลื่อนทุกภาคส่วนของสังคม
โดยการเคลื่อนไหวและผลักดันเกษตรอินทรีย์ในระดับรากหญ้าที่เป็นคนกลุ่มใหญ่ของประเทศเป็นประเด็นหลัก ประเด็น: รูปแบบการบริหารจัดการเกษตรอินทรีย์ที่เหมาะสมสำหรับประเทศไทย
ควรเป็นเช่นไร ระหว่าง แนวทางการผลิตเพื่อการพึ่งตนเอง
กับแนวทางการพัฒนาศักยภาพเพื่อการแข่งขันสินค้าเกษตรอินทรีย์สู่การเป็นครัวของโลก
? เป็นคำถามที่ผู้วิจัยสืบเนื่องทันทีจากประเด็นก่อน
ซึ่งคุณประพัฒน์ตอบอย่างมั่นใจว่า ควรต้องมีทั้ง
2 ระบบควบคู่กันไป เพราะไม่เชื่อว่าการผลิตแบบปล่อยธรรมชาติโดยทั้งหมดจะได้ผลดี
และการผลิตแบบอินทรีย์แบบธรรมชาติเต็มรูปแบบนั้น
จำเป็นอย่างยิ่งต้องใช้องค์ความรู้และระบบการจัดการมาร่วมในการผลิตด้วยจึงจะได้ผลดี
|
||||||
 |
ขณะเดียวกันการผลิตเกษตรอินทรีย์บนมาตรฐานสากลด้วยเทคโนโลยีดัดแปลงธรรมชาติ
นั้น คุณประพัฒน์ระบุชัดเจนว่า ควรต้องคำนึงถึงการเรียนรู้ระบบนิเวศรอบข้างที่เหมาะสม
โดยการปรับระบบการผลิตโดย ผ่านการเขตกรรม (Cultural Practice)
หรือการใช้เทคโนโลยีช่วยในบางกรณี ซึ่งหากผู้ผลิตไม่เข้าใจธรรมชาติ
ไม่ใส่ใจระบบนิเวศ ก็ยากยิ่งที่จะผลิตเกษตรอินทรีย์ที่ยั่งยืนในระยะยาวได้ แต่ทั้งหมดทั้งระบบผลิตพึ่งตนเองและระบบธุรกิจจำเป็นต้องมีเรื่องของวิถีชีวิตของผู้ผลิตเป็นหัวใจหลักด้วย
อย่างมุ่งคำนึงแต่สินค้าเพียงอย่างเดียว |
|||||
|
ต่อข้อคำถามที่ว่าแล้วปัจจัยทางการบริหารจัดการที่จะทำให้การขับเคลื่อนนโยบายเกษตรอินทรีย์ประสบผลสำเร็จ
ที่สำคัญที่สุด คืออะไร ?
คำตอบที่ได้อย่างรวดเร็วและหนักแน่นจากคุณประพัฒน์คือ ตัวนโยบายต้องชัดเจน ไม่ยากในการทำความเข้าใจในเนื้อหา
นักการเมือง ผู้บริหารและผู้ปฏิบัติตามนโยบาย ต้องมีใจในการทุ่มเทการทำงานหนักและต่อเนื่อง นอกจากนั้น นโยบายต้องทำให้เกษตรกรผู้ผลิตเกษตรอินทรีย์ได้มีโอกาสการจัดการความรู้เพื่อการปรับใช้ที่เหมาะสม
มิใช่เป็นการยัดเยียดความรู้หรือการบังคับ ความสำคัญของการแปลงนโยบายสู่การปฏิบัติเป็นสิ่งที่เป็นหัวใจสำคัญ ผู้ที่กำหนดนโยบายในระดับการเมืองต้องเข้ามีส่วนร่วมในการกำกับ
ผลักดันและติดตามในขั้นการแปลงสู่ดำเนินการด้วย มิเช่นนั้นอาจทำให้เจตนารมณ์เปลี่ยนแปลงไปได้
เหมือนดังเช่นอดีตที่ผ่านมา ที่คุณประพัฒน์ ที่เป็นแกนหลักในการกำหนดนโยบายด้านการเกษตรของพรรค
/ รัฐบาล แต่มิได้เข้าไปควบคุมกำกับดูแลในฐานะรัฐมนตรี ฯ ในกระทรวงหรือกรมที่ขับเคลื่อนนโยบายเกษตรอินทรีย์
แต่ไปดูแลส่วนงานอื่นจึงทำให้นโยบายที่ดีและเกิดประโยชน์
มิบรรลุผลตามที่ตั้งไว้ คำถามทิ้งท้ายที่ผู้วิจัยได้สอบถามคุณประพัฒน์ว่า
ถ้ามีโอกาสเข้าไปทำงานเชิงนโยบายในรัฐบาลอีกครั้ง จะพลิกฟื้นเรื่องนี้หรือไม่ คำตอบที่ได้ชัดเจนจากรองหัวหน้าพรรคชาติไทย ที่ดูแลนโยบายเกษตร สิ่งแวดล้อมและชนบทของพรรคในปัจจุบัน บอกว่าต้องทำนโยบายนี้ให้ได้และทำได้อย่างแน่นอน
...นโยบายที่ดีต้องมีทั้ง
Feasibility และ Possibility ต้องทำได้
ไม่ใช่ความฝัน... เป็นสิ่งที่ ทิ้งท้ายจากคุณประพัฒน์ ก่อนปิดการสัมภาษณ์และเดินไปร่วมประชุมกับหัวหน้าพรรคชาติไทย..ในภารกิจใหญ่ของการเลือกตั้ง
ปี พ.ศ.2550 คนเดือนตุลา
ฉายา ไอ้ก้านยาว ที่ชีวิตพลิกผันจากเกษตรกรสู่รัฐมนตรีด้วยผลงานและความจริงใจในการทำงานอย่างแท้จริง..
ประพัฒน์ ปัญญาชาติรักษ์
|
||||||
